Varis tedavisi, bacaklardaki yüzeysel toplardamarların genişlemesi ve venöz dolaşımın bozulması sonucu gelişen varislerin değerlendirilmesi ve uygun yöntemlerle tedavi edilmesidir. Ağrı, ağırlık hissi, şişlik veya belirgin damar görünümü bulunan kişilerde uygulanabilir. Tedavinin amacı şikayetleri azaltmak, toplardamar dolaşımını düzenlemek ve varise bağlı komplikasyonları önlemeye yardımcı olmaktır.
Varis Nedir?
Varis, toplardamarların genişlemesi, uzaması ve kıvrımlı bir görünüm kazanması durumudur. En sık bacaklarda görülür. Normal şartlarda toplardamarların içerisinde bulunan kapakçıklar, kanın kalbe doğru tek yönde ilerlemesine yardımcı olur. Bu kapakçıkların görevini yeterince yerine getirememesi durumunda kan bacaklarda göllenebilir ve damar içerisindeki basınç artabilir.
Zaman içerisinde artan venöz basınç, yüzeysel damarların genişleyerek cilt altında daha belirgin hale gelmesine neden olabilir. Bazı kişilerde yalnızca kozmetik bir görünüm değişikliği söz konusuyken bazı hastalarda ağrı, şişlik, gece krampları, kaşıntı ve cilt değişiklikleri gibi şikayetler de gelişebilir.
Varislerin görünümü ve hastanın yaşadığı belirtiler kişiden kişiye değiştiği için varis tedavisi planlanmadan önce toplardamar sisteminin ayrıntılı olarak değerlendirilmesi önemlidir.
Varis Neden Oluşur?
Varis gelişiminin temelinde genellikle toplardamar kapakçıklarının işlev bozukluğu ve toplardamar basıncının artması yer alır. Ancak varis oluşumuna katkıda bulunabilecek birden fazla faktör bulunabilir.
Varis gelişme olasılığını artırabilen faktörler arasında şunlar yer alabilir:
- Ailede varis öyküsünün bulunması
- Uzun süre ayakta kalmayı gerektiren çalışma düzeni
- Uzun süre hareketsiz oturmak
- Yaşla birlikte damar yapısında meydana gelen değişiklikler
- Gebelik dönemindeki hormonal ve dolaşımsal değişiklikler
- Fazla kilo nedeniyle bacak damarlarındaki basıncın artması
- Hareket düzeyinin düşük olması
- Geçirilmiş toplardamar hastalıkları
Risk faktörlerinden birinin bulunması mutlaka varis gelişeceği anlamına gelmez. Benzer şekilde varisi bulunan her hastada aynı neden veya aynı derecede toplardamar yetmezliği görülmeyebilir.
Varis Belirtileri Nelerdir?
Varisler bazı kişilerde yalnızca gözle görülebilen damarlarla fark edilir. Ancak toplardamar dolaşımındaki bozukluk ilerlediğinde günlük yaşamı etkileyebilen farklı belirtiler ortaya çıkabilir.
Sık görülebilen varis belirtileri şunlardır:
- Bacaklarda belirginleşmiş mavi veya mor damarlar
- Gün sonunda artabilen ağırlık ve dolgunluk hissi
- Bacaklarda ağrı veya yanma
- Ayak bileği ve bacaklarda şişlik
- Gece ortaya çıkan kas krampları
- Bacaklarda kaşıntı veya huzursuzluk hissi
- Uzun süre ayakta kaldıktan sonra şikayetlerin artması
- Ayak bileği çevresinde cilt renginde değişiklik
Özellikle tek taraflı ani şişlik, belirgin ağrı veya kızarıklık gibi yeni gelişen belirtilerde yalnızca varis düşünülmemeli ve doktor değerlendirmesi geciktirilmemelidir.
Varis Tedavisi Öncesinde Nasıl Değerlendirme Yapılır?
Varis tedavisinde doğru yöntemin belirlenebilmesi için yalnızca dışarıdan görülen damarlara bakmak yeterli değildir. Toplardamar sisteminin hangi bölümünde sorun bulunduğunun ve damar kapakçıklarının nasıl çalıştığının anlaşılması gerekir.
Muayene sırasında hastanın şikayetleri, varislerin ne zamandır bulunduğu, gün içerisindeki değişimleri, daha önce geçirilmiş damar hastalıkları ve mevcut sağlık durumu değerlendirilir.
Gerekli durumlarda Doppler ultrasonografi ile bacak toplardamarları incelenebilir. Bu inceleme sayesinde damarlardaki kan akımı, kapakçıkların işlevi ve venöz kaçak olarak adlandırılan geriye doğru kan akımı değerlendirilebilir.
Prof. Dr. Emre Özker tarafından yapılacak damar cerrahisi değerlendirmesinde tedavi planı, hastanın muayene bulguları ve damar yapısına göre kişiselleştirilebilir.
Varis Tedavisi Nasıl Yapılır?
Günümüzde varis tedavisinde tek bir yöntem bulunmamaktadır. Tedavi seçimi varisin tipi, damar çapı, toplardamar yetmezliğinin bulunduğu bölge, hastanın şikayetleri ve genel sağlık durumu dikkate alınarak yapılır.
Varis tedavisinde kullanılabilecek başlıca yöntemler şunlardır:
- Yaşam tarzı düzenlemeleri ve koruyucu yaklaşımlar
- Varis çorabı kullanımı
- Skleroterapi
- Köpük skleroterapisi
- Endovenöz lazer tedavisi
- Radyofrekans ile damar kapatma
- Uygun hastalarda küçük cerrahi girişimler
- Belirli durumlarda klasik cerrahi yöntemler
Hangi yöntemin tercih edileceği her hasta için ayrı değerlendirilmelidir. Cilt yüzeyindeki küçük kılcal damarlarla daha büyük toplardamarların tedavisi aynı şekilde yapılmaz.
Lazerle Varis Tedavisi Nasıl Yapılır?
Endovenöz lazer tedavisi, varise neden olan yetersiz toplardamarın damar içerisinden uygulanan lazer enerjisi ile kapatılmasını amaçlayan minimal invaziv bir yöntemdir.
İşlem sırasında ince bir kateter veya lazer fiberi ultrason eşliğinde hedef damara yerleştirilir. Kontrollü enerji uygulanmasıyla damarın iç yüzeyinde etki oluşturulur ve sorunlu damarın kapanması hedeflenir. Zaman içerisinde kapatılan damar vücut tarafından işlevsiz hale getirilirken kan dolaşımı sağlıklı toplardamarlar üzerinden devam eder.
Endovenöz lazer her varis hastası için uygun olmayabilir. Damarın yapısı, çapı ve venöz yetmezliğin bulunduğu bölge işlem öncesinde değerlendirilmelidir.
Radyofrekans ile Varis Tedavisi Nedir?
Radyofrekans yöntemi de endovenöz tedaviler arasında yer alır. Bu yöntemde varise neden olan toplardamar içerisine ince bir kateter yerleştirilir ve kontrollü radyofrekans enerjisi kullanılarak damar duvarının kapanması amaçlanır.
Lazer ve radyofrekans yöntemleri benzer amaçlarla kullanılabilse de hangi yöntemin tercih edileceğine hastanın damar anatomisine ve doktorun değerlendirmesine göre karar verilir.
Skleroterapi Nedir?
Skleroterapi, özellikle belirli çapta varisler ve yüzeysel damarların tedavisinde kullanılan yöntemlerden biridir. İşlem sırasında hedeflenen damarın içerisine özel bir ilaç uygulanır. Bu madde damar duvarlarının birbirine yaklaşmasını ve zaman içerisinde damarın kapanmasını amaçlar.
Skleroterapi sıvı formda uygulanabileceği gibi uygun hastalarda köpük formunda da kullanılabilir. Köpük skleroterapisi daha geniş damarların bazı türlerinde değerlendirilebilir.
Her görünür damarın enjeksiyonla tedavi edilmesi doğru olmayabilir. Özellikle altta yatan ana toplardamarda belirgin venöz yetmezlik varsa önce bu durumun değerlendirilmesi gerekebilir.
Kılcal Varisler Nasıl Tedavi Edilir?
Cilt yüzeyinde kırmızı, mor veya mavi ince damarlar şeklinde görülen kılcal varisler genellikle daha büyük varislerden farklı bir tedavi yaklaşımı gerektirir. Skleroterapi veya uygun hastalarda farklı yüzeysel damar tedavileri kullanılabilir.
Kılcal damarların tedavisine başlamadan önce daha derindeki toplardamar sisteminde belirgin bir problem bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi önemlidir. Çünkü yalnızca görünen damarların tedavi edilmesi, altta yatan venöz problem devam ediyorsa yeterli olmayabilir.
Varis Çorabı Varisleri Tedavi Eder mi?
Varis çorabı bacaklara kontrollü basınç uygulayarak toplardamar dolaşımını desteklemeyi amaçlar. Özellikle şişlik ve ağırlık hissi bulunan bazı hastalarda belirtilerin kontrolüne yardımcı olabilir.
Ancak varis çorabı mevcut damar yetmezliğini her zaman ortadan kaldırmaz. Kullanılacak çorabın basınç derecesi ve modeli hastanın durumuna göre belirlenmelidir. Her hastanın gelişigüzel varis çorabı kullanması uygun olmayabilir.
Varis Tedavisi Sonrası İyileşme Süreci Nasıldır?
İyileşme süreci uygulanan varis tedavisi yöntemine göre değişir. Minimal invaziv yöntemlerden sonra bazı hastalar günlük aktivitelerine kısa sürede dönebilirken daha kapsamlı işlemlerde farklı bir takip planı gerekebilir.
Tedavi sonrasında doktorun önerisine göre yürüyüş yapılması, uzun süre hareketsiz kalınmaması ve belirli bir süre kompresyon çorabı kullanılması önerilebilir.
İşlem bölgesinde geçici hassasiyet, gerginlik, morluk veya renk değişikliği oluşabilir. Bu belirtilerin süresi uygulanan yönteme ve hastaya göre değişebilir.
Varis Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Her varis aynı şekilde ilerlemez. Bazı kişilerde uzun süre yalnızca kozmetik görünüm söz konusu olabilirken belirgin toplardamar yetmezliği bulunan hastalarda zaman içerisinde şikayetlerin artması mümkündür.
İlerlemiş venöz yetmezlikte bacaklarda sürekli şişlik, cilt renginde koyulaşma, cildin yapısında değişiklik ve bazı hastalarda venöz yara gelişebilir. Özellikle ayak bileği çevresinde uzun süredir iyileşmeyen yaraların bulunması durumunda toplardamar dolaşımının değerlendirilmesi önem taşır.
Varis ve İyileşmeyen Bacak Yaraları Arasında İlişki Var mı?
İleri toplardamar yetmezliği bazı hastalarda kronik yara oluşumuna katkıda bulunabilir. Toplardamarlardaki basıncın uzun süre yüksek kalması cilt ve cilt altı dokularını etkileyerek özellikle ayak bileği çevresinde yara gelişmesine zemin hazırlayabilir.
Bu tür yaralarda yalnızca pansuman yapılması yeterli olmayabilir. Yaranın altında toplardamar yetmezliği bulunup bulunmadığının da araştırılması gerekir.
Yara bakımı ve damar cerrahisi yaklaşımının birlikte değerlendirilmesi, venöz kaynaklı olduğu düşünülen iyileşmeyen bacak yaralarında tedavinin temel neden üzerinden planlanmasına yardımcı olabilir.
Varis Oluşumunu Azaltmak İçin Nelere Dikkat Edilebilir?
Genetik yatkınlık gibi değiştirilemeyen risk faktörleri bulunduğu için varis oluşumunu tamamen engellemek her zaman mümkün değildir. Bununla birlikte toplardamar dolaşımını destekleyen bazı günlük alışkanlıklar faydalı olabilir.
- Uzun süre aynı pozisyonda hareketsiz kalmamak
- Gün içerisinde düzenli yürüyüş yapmak
- Uzun süre ayakta çalışılıyorsa belirli aralıklarla dinlenmek
- Uzun süre otururken ara ara bacakları hareket ettirmek
- Kilo kontrolüne dikkat etmek
- Düzenli fiziksel aktiviteyi günlük yaşama dahil etmek
- Doktor önerisi varsa uygun kompresyon ürünlerini kullanmak
Varis Tedavisi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Varis tamamen geçer mi?
Tedavi edilen problemli damarlar uygun yöntemlerle kapatılabilir veya ortadan kaldırılabilir. Ancak kişinin toplardamar hastalığına yatkınlığı devam edebileceği için zaman içerisinde farklı damarlarda yeni varisler ortaya çıkabilir. Düzenli takip bu nedenle önemlidir.
Varis tedavisi ağrılı mıdır?
Ağrı düzeyi uygulanacak yönteme göre değişir. Endovenöz ve enjeksiyon yöntemlerinde ağrı kontrolüne yönelik lokal uygulamalardan yararlanılabilir. İşlem sırasında ve sonrasında hissedilen rahatsızlık kişiden kişiye farklılık gösterebilir.
Lazerle varis tedavisi herkese uygulanabilir mi?
Hayır. Lazer tedavisinin uygunluğu damar yapısı, venöz yetmezliğin bulunduğu bölge, damar çapı ve hastanın genel sağlık durumuna göre belirlenir. Tedavi öncesinde damar cerrahisi değerlendirmesi yapılması gerekir.
Varisler tekrarlar mı?
Tedavi edilen damarın yanı sıra zaman içerisinde farklı toplardamarlarda yeni varisler gelişebilir. Genetik yatkınlık, toplardamar yapısı, yaşam tarzı ve venöz dolaşım özellikleri bu süreçte etkili olabilir.
Varis tedavisinden sonra yürümek gerekir mi?
Bazı minimal invaziv varis tedavilerinden sonra hafif yürüyüş önerilebilir. Ancak aktivite planı yapılan işlemin türüne ve hastanın sağlık durumuna göre doktor tarafından belirlenmelidir.
Varis için hangi doktora başvurulur?
Varis ve toplardamar yetmezliği, damar sistemini ilgilendiren hastalıklardır. Bu nedenle tanı, Doppler değerlendirmesi ve uygun tedavi seçeneklerinin belirlenmesi için damar cerrahisi alanında değerlendirme yapılabilir.
Varis sadece estetik bir problem midir?
Hayır. Bazı kişilerde varisler yalnızca görünüm açısından rahatsızlık oluşturabilir. Ancak venöz yetmezliğin eşlik ettiği hastalarda ağrı, şişlik, cilt değişiklikleri ve ileri durumlarda yara gelişimi gibi tıbbi sorunlar da ortaya çıkabilir.
Varis Tedavisinde Kişiye Özel Planlama Neden Önemlidir?
Dışarıdan benzer görünen varislerin altında farklı toplardamar problemleri bulunabilir. Bu nedenle tedavinin yalnızca görünen damarların ortadan kaldırılmasına odaklanması yerine venöz dolaşımın bütünüyle değerlendirilmesi gerekir.
Prof. Dr. Emre Özker tarafından gerçekleştirilecek değerlendirmede hastanın şikayetleri, fizik muayene bulguları ve gerektiğinde Doppler ultrasonografi sonuçları birlikte ele alınabilir. Tedavi planında lazer, radyofrekans, skleroterapi veya farklı damar cerrahisi yaklaşımlarından hangisinin uygun olduğu kişiye özel olarak belirlenebilir.
Varislerin giderek belirginleşmesi, bacaklarda ağrı veya şişlik gelişmesi ya da ciltte renk değişikliği ve iyileşmeyen yara görülmesi durumunda damar dolaşımının ayrıntılı olarak değerlendirilmesi uygun olacaktır.
Prof. Dr. Emre Özker’in varis, damar sağlığı ve yara bakımı hakkında bilgilendirici paylaşımlarını takip etmek için: Instagram hesabını ziyaret edebilirsiniz.
